Narzędzie przesiewowe · dorośli
Test edukacyjny oparty na zwalidowanych klinicznie kwestionariuszach. Każde z zaburzeń oceniane jest w dwóch wymiarach — obraz aktualny oraz retrospekcja z dzieciństwa — z opcjonalną sekcją pogłębiającą (funkcjonowanie, różnicowanie). Odpowiadaj szczerze, zgodnie z tym, jak jest najczęściej.
To narzędzie ma charakter wyłącznie przesiewowy i edukacyjny. Nie jest testem diagnostycznym i nie zastępuje konsultacji ani diagnozy postawionej przez lekarza psychiatrę lub psychologa klinicznego. Wysoki wynik oznacza jedynie, że warto porozmawiać ze specjalistą — nie jest rozpoznaniem. Wyniki nie są nigdzie zapisywane ani wysyłane; obliczenia wykonują się wyłącznie w Twojej przeglądarce.
Sekcja A
Dwie skale: aktualne objawy (ASRS‑v1.1) oraz retrospektywna ocena dzieciństwa (WURS‑25). Rozpoznanie ADHD wymaga obecności objawów już w dzieciństwie — dlatego liczą się oba wymiary.
ASRS-v1.1 · Adult ADHD Self-Report Scale (WHO) · 18 pozycji
Przybliżone odniesienie do ostatnich 6 miesięcy — ma pomóc odpowiadać spójnie. To tylko wskazówka; nie zmienia punktacji ani nazw odpowiedzi (skala WHO celowo używa określeń opisowych).
WURS-25 · Wender Utah Rating Scale (wersja 25-pozycyjna) · 25 pozycji
Sekcja B
Trzy narzędzia: dwie skale samoopisowe cech aktualnych (AQ‑50 z podwynikiem AQ‑10 oraz RAADS‑14) i rozszerzony wywiad rozwojowy dotyczący dzieciństwa.
AQ-50 · Autism Spectrum Quotient (Baron-Cohen i wsp. 2001) · 50 pozycji · zawiera podskalę AQ-10
RAADS-14 Screen · Ritvo Autism & Asperger Diagnostic Scale · 14 pozycji
Ustrukturyzowany wywiad retrospektywny · pozycje wg ASSQ / RAADS-R · bez zwalidowanego progu
Sekcja C · opcjonalna
Nieobowiązkowa, ale doprecyzowuje wniosek: mierzy realne upośledzenie funkcjonowania (kryterium rozpoznania) oraz przesiewowo depresję i lęk, które potrafią imitować cechy ADHD/ASD. Wypełnij ją w całości albo pomiń — nie wpływa na wynik skal podstawowych.
WHODAS 2.0 · WHO Disability Assessment Schedule (12 pozycji)
PHQ-9 · Patient Health Questionnaire (9 pozycji) · próg ≥10
GAD-7 · Generalized Anxiety Disorder scale (7 pozycji) · próg ≥10
Twój wynik przesiewowy
Poniższe wyniki to natężenie cech w skalach przesiewowych — nie są rozpoznaniem. Zabierz je ze sobą na konsultację ze specjalistą.
Skonsultuj wynik ze specjalistą — lekarzem psychiatrą lub psychologiem klinicznym — zwłaszcza jeśli opisane trudności realnie utrudniają Panu/Pani codzienne funkcjonowanie (praca, nauka, relacje). Tylko pełna ocena kliniczna, z wywiadem rozwojowym i różnicowym, może potwierdzić lub wykluczyć ADHD czy zaburzenie ze spektrum autyzmu.
Materiał opracował Sebastian Biernacki przy współudziale Claude (Anthropic).
Prywatność (RODO): narzędzie nie zbiera, nie zapisuje ani nie przesyła żadnych danych — wszystkie obliczenia wykonują się wyłącznie lokalnie w przeglądarce użytkownika. Wynik można zapisać tylko z własnej inicjatywy (pobranie pliku JPG na swoje urządzenie). Administrator: Sebastian Biernacki.
Wiedza · edukacja
Krótki, rzetelny przewodnik: czym naprawdę są ADHD i spektrum autyzmu, jakie mity im towarzyszą, dlaczego często idą w parze — i dlaczego ADHD potrafi tak mocno obciążać związki.
To materiał wyłącznie edukacyjny, nie diagnostyczny. Nie zastępuje konsultacji z lekarzem psychiatrą ani psychologiem klinicznym.
Podstawy
Dwa neurorozwojowe sposoby funkcjonowania — czym różnią się od potocznych wyobrażeń.
Funkcje wykonawcze · dysregulacja emocji · poczucie czasu
ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) to neurorozwojowa różnica w pracy mózgu — a nie kwestia charakteru, lenistwa czy słabej woli. U dorosłych objawia się przede wszystkim trudnościami z utrzymaniem uwagi i organizacją, impulsywnością, wewnętrznym niepokojem oraz — co często pomijane — silną dysregulacją emocji. U podłoża leżą różnice w tzw. funkcjach wykonawczych: planowaniu, pamięci roboczej, hamowaniu reakcji i poczuciu czasu. ADHD nie „znika z wiekiem", choć zmienia formę.
Komunikacja społeczna · sensoryka · maskowanie
Spektrum autyzmu to odmienny sposób odbierania świata i komunikowania się. Typowe obszary to inne rozumienie sygnałów społecznych, potrzeba przewidywalności i rutyny, intensywne zainteresowania oraz nad- lub podwrażliwość sensoryczna. Słowo „spektrum" oznacza ogromną różnorodność — nie ma jednego „wyglądu" autyzmu. Wiele osób, zwłaszcza kobiet, latami maskuje trudności, dlatego bywają rozpoznawane późno albo wcale.
Bo to nie tylko trudności
Neuroróżnorodność to nie sam deficyt. Wiele osób z ADHD lub w spektrum opisuje realne mocne strony — indywidualne i nieobecne u każdego, ale warte dostrzeżenia:
Mocne strony nie „unieważniają" trudności ani potrzeby wsparcia — jedno i drugie zwykle współistnieje.
Fakty
Najczęstsze nieporozumienia oraz to, dlaczego oba stany często idą w parze.
6 częstych nieporozumień
Mit: „ADHD to wymówka dla lenistwa."
Fakt: to udokumentowana różnica neurobiologiczna; osoby z ADHD często wkładają więcej wysiłku, by osiągnąć to samo.
Mit: „Autyzm to brak empatii."
Fakt: osoby w spektrum często czują bardzo intensywnie — trudność dotyczy odczytywania i wyrażania, nie samego przeżywania.
Mit: „Masz pracę i studia, więc to nie ADHD/autyzm."
Fakt: inteligencja i sukcesy nie wykluczają diagnozy; wiele osób kompensuje ogromnym kosztem i wyczerpaniem.
Mit: „To dotyczy tylko dzieci i chłopców."
Fakt: dotyczy też dorosłych i kobiet — u których bywa inaczej wyrażone i częściej przeoczane.
Mit: „Wystarczy się bardziej postarać."
Fakt: samą motywacją nie da się „naprawić" funkcji wykonawczych; pomagają strategie, wsparcie i czasem leczenie.
Mit: „Test w internecie = diagnoza."
Fakt: przesiew mówi jedynie, czy warto zgłosić się do specjalisty.
Nakładanie się cech (overlap)
Oba stany współwystępują znacznie częściej, niż wynikałoby to z przypadku. Mają nakładające się cechy (trudności z uwagą, regulacją emocji, funkcjonowaniem społecznym, sensoryką) i częściowo wspólne podłoże. Dlatego jedno bywa przeoczane „w cieniu" drugiego — a rzetelna ocena patrzy na oba tory naraz.
Relacje
Dlaczego objawy tak łatwo pomylić z brakiem zaangażowania — i co realnie pomaga.
Mechanizmy i co pomaga
ADHD potrafi mocno obciążać bliskie relacje — nie dlatego, że komuś brakuje uczuć, ale dlatego, że objawy łatwo pomylić z brakiem zaangażowania. Poniższe wzorce dotyczą związku niezależnie od tego, które z partnerów ma ADHD. Warto też pamiętać, że u kobiet ADHD bywa nierozpoznane, co dokłada ukrytą warstwę napięć.
Na początku hiperfokus sprawia, że partner z ADHD jest niezwykle uważny i romantyczny. Gdy hiperfokus mija, druga osoba może czuć się „odkochana" — choć uczucie trwa, zmienił się tylko sposób uwagi.
Niesłuchana rozmowa, zapomniana rocznica czy obietnica to zwykle objaw (pamięć robocza, rozproszenie), a nie lekceważenie — ale rani tak samo, dlatego wymaga rozmowy i systemów, nie wyrzutów.
Partner bez ADHD przejmuje przypominanie, planowanie i „ogarnianie". Z czasem rodzi to urazę u jednej strony i poczucie bycia kontrolowanym u drugiej — a to niszczy równość i atrakcyjność w związku.
Silne, szybkie reakcje, eskalujące kłótnie, dotkliwy ból po drobnej krytyce (tzw. dysforia wrażliwości na odrzucenie). To fizjologia ADHD, nie „przesada" ani złośliwość.
Spory o obowiązki domowe, spóźnienia, bałagan — nie z braku troski, lecz z realnej trudności z planowaniem i szacowaniem czasu.
Kobieta, która latami „ogarniała wszystko", może się wypalać; jej trudności bywają brane za cechę charakteru zamiast za objaw wymagający wsparcia — co pogłębia poczucie osamotnienia.
Co realnie pomaga:
Co dalej
Jak rozumieć wynik przesiewowy i gdzie w Polsce szukać wsparcia.
Interpretacja
Wysoki wynik nie jest diagnozą — mówi tylko, że cech jest na tyle dużo, że warto to sprawdzić u specjalisty. Niski wynik nie wyklucza trudności (zwłaszcza przy silnym maskowaniu). Rozpoznanie stawia się w ocenie klinicznej, z wywiadem rozwojowym i różnicowym — właśnie po to, by odróżnić ADHD/spektrum od np. lęku, depresji czy skutków przewlekłego stresu.
Diagnoza · wsparcie · kryzys
Materiał edukacyjny, oparty na kryteriach DSM-5 i uznanych opisach klinicznych (m.in. dot. funkcji wykonawczych i wpływu ADHD na relacje). Nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Opracował Sebastian Biernacki przy współudziale Claude (Anthropic).